Hareketli Protez Tek Tip Bir “Damak” Değildir
Hareketli protez denildiğinde yalnızca tüm dişlerin yerine kullanılan damak protezi düşünülmemelidir.
Ağızda bazı doğal dişler bulunuyorsa bu dişlerden ve çevre dokulardan yararlanan bölümlü protezler planlanabilir. Hiç doğal diş bulunmayan bir çenede tam protez kullanılabilir. Bazı tedavi planlarında ise implantlardan protezin tutuculuğunu desteklemek için yararlanılabilir.
Bu nedenle hareketli protez seçiminin ilk adımı protezin malzemesine değil, hangi yapılardan destek alacağına karar vermektir.
Hareketli Protez Nedir?
Hareketli protez, eksik dişlerin ve gerektiğinde kaybedilmiş çevre dokuların protetik olarak tamamlanmasına yardımcı olan, kişi tarafından ağızdan çıkarılıp yeniden takılabilen restorasyondur.
Tedavinin amacı yalnızca eksik diş boşluğunu kapatmak değildir.
Planlamada:
- çiğneme,
- konuşmaya katkı,
- dudak ve yanak desteği,
- kalan doğal dişlerin durumu,
- protezin ağız içerisinde dengesi,
- temizlenebilirlik,
- kişinin protezi güvenli biçimde takıp çıkarabilmesi
birlikte ele alınır.
Hareketli olması, protezin sabit protezin daha düşük bir versiyonu olduğu anlamına gelmez. İki protez grubu farklı klinik koşullara ve destek sistemlerine sahiptir.
Tam ve Bölümlü Hareketli Protez Arasındaki Fark Nedir?
Temel ayrım ağızda doğal diş bulunup bulunmamasıdır.
Tam protez, üst veya alt çenedeki doğal dişlerin tamamının kaybedildiği durumda değerlendirilen çıkarılabilir protezdir. Desteğinin önemli bölümünü çene kemiğini örten ağız dokularından alır.
Bölümlü hareketli protez ise bazı doğal dişlerin ağızda bulunduğu kısmi diş eksikliklerinde kullanılır. Tasarımına göre kalan doğal dişler ile dişsiz bölgelerdeki ağız dokularından birlikte destek alınabilir.
Bu nedenle tam ve bölümlü protezin tutuculuğu, tasarımı ve günlük kullanım özellikleri aynı değildir.
Bölümlü Protez Kalan Dişlerden Nasıl Destek Alır?
Bölümlü protez planlanırken ağızda bulunan doğal dişler önemli bir destek sistemidir.
Protezin tasarımına göre doğal dişlerden destek veya tutuculuk sağlayan farklı yapılar kullanılabilir. Bazı protezlerde dişleri kavrayan kroşeler bulunabilir; farklı protetik tasarımlarda başka tutucu sistemler de değerlendirilebilir.
Ancak önce kalan dişlerin:
- çürük durumu,
- diş eti ve periodontal desteği,
- ağızdaki konumu,
- mevcut restorasyonları,
- üzerine gelecek kuvvetleri taşıma kapasitesi
değerlendirilir.
Kalan doğal dişlerin korunması, protezin kendisinin hazırlanması kadar önemlidir.
İmplant Destekli Hareketli Protez Nedir?
Bazı tam veya bölümlü diş eksikliklerinde implantlardan çıkarılabilir protezin tutuculuğuna destek sağlamak amacıyla yararlanılabilir.
Bu tür protez günlük bakım için kişi tarafından çıkarılabilir; ancak ağız içerisinde belirli bağlantı sistemleri aracılığıyla implantlardan destek veya tutuculuk alır.
İmplant desteğinin değerlendirilmesi:
- çene kemiğinin durumu,
- implant yerleştirilebilecek bölgeler,
- mevcut anatomik yapılar,
- protezin tasarımı,
- ağız hijyeninin sürdürülebilmesi
gibi faktörlere bağlıdır.
İmplant destekli hareketli protez her kişi için otomatik olarak daha uygun bir seçenek değildir. Cerrahi ve protetik uygunluk birlikte değerlendirilmelidir.
İmmediat Protez Ne Zaman Kullanılabilir?
İmmediat protez, çekilmesi planlanan dişlerin yerine çekim döneminde kullanılmak üzere önceden hazırlanan hareketli protezdir.
Bu yaklaşım, belirli durumlarda kişinin çekim sonrasında dişsiz kalacağı süreyi azaltmaya yardımcı olabilir.
Ancak diş çekimlerinden sonra diş eti ve çene kemiği iyileşirken ağız dokularının şekli değişebilir. Bu nedenle başlangıçta uyumlu olan immediat protez zaman içerisinde gevşeyebilir.
İyileşme sürecinde protezin:
- ayarlanması,
- iç yüzeyinin yeniden uyumlandırılması,
- uygun durumda yenilenmesi
gerekebilir.
Bu nedenle immediat protez ilk uygulandığı günkü uyumunu kalıcı olarak koruyan bir protez olarak düşünülmemelidir.
Hareketli Protez Seçimi Nasıl Yapılır?
Hareketli protez seçimi yalnızca eksik dişlerin sayısına göre yapılmaz.
Değerlendirmede:
- hangi dişlerin eksik olduğu,
- kalan doğal dişlerin dağılımı,
- destek dişlerin sağlığı,
- çene kemiği ve ağız dokularının şekli,
- üst ve alt çenenin kapanış ilişkisi,
- kişinin el becerisi ve protezi takıp çıkarabilmesi,
- günlük ağız bakımının sürdürülebilmesi,
- sabit veya implant destekli alternatiflerin uygunluğu
dikkate alınabilir.
Bu nedenle çok sayıda dişi eksik olan iki kişiye aynı hareketli protezin uygulanması gerekmeyebilir.
Akrilik ve Metal Altyapılı Bölümlü Protez Nasıl Ayrılır?
Bölümlü hareketli protezler farklı altyapı ve materyallerle hazırlanabilir.
Akrilik esaslı protezlerde protez tabanının önemli bölümü akrilik materyalden oluşur. Bazı bölümlü protezlerde ise metal bir iskelet yapısından yararlanılabilir.
Materyal ve altyapı seçimini:
- kalan dişlerin konumu,
- protezin destek alacağı bölgeler,
- ağızdaki kullanılabilir alan,
- yapılacak protezin tasarımı,
- karşı çenedeki dişler ve protezler,
- temizlenebilirlik
etkileyebilir.
Bu nedenle metal altyapılı protezin her durumda daha iyi veya akrilik protezin her durumda daha uygun olduğu söylenemez.
Hareketli Protezin Tutuculuğunu Neler Etkiler?
Protezin ağız içerisinde dengeli ve kontrollü kalması yalnızca kullanılan materyale bağlı değildir.
Tutuculuk ve stabiliteyi:
- çene kemiğinin ve ağız dokularının şekli,
- kalan doğal dişlerin konumu,
- protezin kapladığı destek alanı,
- tükürük ve ağız ortamı,
- dil, dudak ve yanak hareketleri,
- protezin kapanış ilişkisi,
- protezin tasarımı ve uyumu
etkileyebilir.
Özellikle tam protezlerde üst ve alt çenenin anatomik koşulları birbirinden farklıdır. Bu nedenle iki protezin kullanım hissi ve tutuculuğu aynı olmayabilir.
Protezin hareket etmesi durumunda sebebin yalnızca “protez gevşek yapılmış” olduğu varsayılmamalı; protez ile ağız dokuları birlikte değerlendirilmelidir.
Yeni Hareketli Proteze Alışmak Neden Zaman Alabilir?
Yeni bir protez ilk takıldığında ağız içerisinde alışılmadık bir hacim ve temas oluşturabilir.
Başlangıç döneminde:
- protezin büyük hissedilmesi,
- konuşmada geçici farklılık,
- çiğneme hareketlerinin yeniden öğrenilmesi,
- tükürük miktarında değişiklik hissi,
- dil ve yanakların proteze temasının farklı gelmesi
yaşanabilir.
Kasların ve ağız dokularının yeni proteze uyum sağlaması kişiden kişiye farklı süre alabilir.
Bu nedenle belirli bir günde herkesin proteze tamamen alışacağını söylemek doğru değildir.
Protez Vuruk veya Ağrı Yaparsa Ne Yapılmalıdır?
Yeni hareketli protezlerde ağız dokularına fazla basınç uygulayan bölgeler oluşabilir.
Bu durum lokal hassasiyet veya vuruk şeklinde hissedilebilir.
Protezin ağrı yapan kısmının kişi tarafından:
- törpülenmesi,
- kesilmesi,
- ısıtılarak şeklinin değiştirilmesi,
- evde yapıştırıcı veya farklı materyallerle onarılması
uygun değildir.
Sorunun protezin hangi bölgesinden kaynaklandığının belirlenebilmesi için protez ve ağız dokuları birlikte değerlendirilmelidir.
Hareketli Protezin Bakımı Nasıl Yapılır?
Hareketli protezin günlük olarak ağızdan çıkarılarak temizlenmesi gerekir.
Protez temizliğinin yanı sıra ağızda bulunan:
- doğal dişler,
- diş etleri,
- dil,
- protezin temas ettiği ağız dokuları
da düzenli olarak temizlenmelidir.
Kalan doğal dişler varsa bu dişlerin çürük ve diş eti hastalığından korunması özellikle önemlidir; çünkü protezin destek sistemi bu dişlerden yararlanabilir.
Protez tipine uygun fırça ve temizlik ürünlerinin nasıl kullanılacağı kişiye göre açıklanabilir. Proteze zarar verebilecek aşındırıcı veya uygun olmayan kimyasallar kullanılmamalıdır.
Hareketli protezlerin genellikle gece ağızdan çıkarılması önerilir. Ancak protezin nasıl saklanacağı ve kişiye özel kullanım düzeni, kullanılan protezin özelliklerine göre belirlenmelidir.
Protez Neden Zamanla Gevşeyebilir?
Hareketli protez ağız dokularına uyacak şekilde hazırlanır; ancak ağız içerisindeki yapılar yaşam boyunca tamamen sabit kalmaz.
Diş kaybından sonra ve zaman içerisinde:
- diş eti ve ağız dokularında,
- protezin destek aldığı çene kemiğinde,
- kalan doğal dişlerde
değişiklikler meydana gelebilir.
Bu değişiklikler daha önce uyumlu olan protezin zamanla hareket etmesine veya farklı basınç noktaları oluşturmasına yol açabilir.
Bazı durumlarda protezin uyumu düzenlenebilir veya iç yüzeyi yeniden uyarlanabilir. Protezin, dişlerin veya ağız dokularının durumu uygun değilse yeni protez gerekebilir.
Hareketli Protez Ne Zaman Yeniden Değerlendirilmelidir?
Şu durumlarda protezin ve ağız dokularının kontrol edilmesi gerekebilir:
- protezin belirgin şekilde oynamaya başlaması,
- tekrarlayan vuruk veya yara,
- çiğnemede yeni gelişen güçlük,
- konuşmada proteze bağlı yeni bir değişiklik,
- protezde çatlak veya kırık,
- kroşe veya tutucu yapılarda değişiklik,
- kalan doğal dişlerde ağrı veya hareketlilik,
- protezin eskisine göre farklı oturması.
Hareketli protezler için herkese geçerli sabit bir kullanım ömrü verilemez. Protezin kendisi ve destek aldığı ağız dokuları zaman içerisinde birlikte değerlendirilmelidir.
Protez Diş Tedavileri ile İlişkisi Nedir?
Hareketli protez, Protez Diş Tedavileri kapsamındaki seçeneklerden biridir.
Eksik dişlerin dağılımı ve destek koşulları uygunsa sabit protez seçenekleri de değerlendirilebilir. İmplant desteği düşünüldüğünde ise cerrahi uygunluk ve protetik plan birlikte ele alınır.
Bu nedenle hareketli protez seçimi yalnızca kaç dişin eksik olduğuna göre değil, ağızdaki bütün destek sistemine göre yapılır.
Muayene ve Randevu Bilgileri
Hareketli protez planlamasında amaç yalnızca eksik dişlerin yerine yapay diş eklemek değildir. Kalan doğal dişler, çene kemiği ve ağız dokuları, tutuculuk, kapanış, kullanım ve temizlik gereksinimleri değerlendirilerek tam, bölümlü veya uygun durumda implant destekli çıkarılabilir protez seçenekleri planlanabilir.
Yükseltepe, Keçiören’de bulunan Lema Ağız ve Diş Polikliniği için muayene ve randevu bilgilerine ulaşabilirsiniz.