Protez Seçiminde Önce Eksik Diş Değil, Ağız Bir Bütün Olarak Değerlendirilir
Aynı sayıda dişi eksik olan iki kişide farklı protez seçenekleri uygun olabilir.
Bunun nedeni protezin yalnızca boşluğu dolduran bir yapı olmamasıdır. Protezin nereden destek alacağı, ağızda kalan dişlerin durumu, diş etleri ve diğer destek dokuları, kapanış ilişkisi ve temizliğin sürdürülebilirliği tedavi planını etkileyebilir.
Bu nedenle protez tedavisinin ilk aşaması “hangi protezi istiyorsunuz?” sorusundan çok, “mevcut ağız yapısı hangi seçenekleri destekliyor?” sorusuna cevap vermektir.
Protez Diş Tedavisi Nedir?
Diş protezi, eksik dişlerin veya ileri derecede madde kaybı bulunan dişlerin fonksiyonel ve yapısal olarak tamamlanmasında kullanılan restoratif seçeneklerin genel adıdır.
Protetik tedaviler tek tip değildir.
Ağızdaki duruma göre:
- sabit protezler,
- köprüler,
- hareketli protezler,
- implant üstü sabit veya hareketli protezler
gibi farklı seçenekler değerlendirilebilir.
Amaç her hastaya aynı protezi uygulamak değil, mevcut destek yapılarıyla uyumlu bir protetik plan oluşturmaktır.
Protez Türüne Nasıl Karar Verilir?
Protez seçilirken eksik diş sayısının yanında eksikliğin ağızda nerede bulunduğu da önemlidir.
Değerlendirmede:
- ağızda kalan doğal dişler,
- bu dişlerin yapısal ve periodontal durumu,
- eksik dişlerin sayısı ve konumu,
- çene ve destek dokular,
- mevcut implantlar,
- kapanış ve çiğneme ilişkisi,
- ağız bakımının sürdürülebilirliği,
- protezin sabit veya çıkarılabilir olmasıyla ilgili klinik gereksinimler
birlikte ele alınabilir.
Bu değerlendirme sonucunda tek bir seçenek ya da birden fazla alternatif gündeme gelebilir.
Sabit Protez Hangi Durumlarda Değerlendirilebilir?
Sabit protezler, hasta tarafından günlük olarak çıkarılıp takılmayan restorasyonlardır.
Kron ve köprü uygulamaları sabit protetik tedavilere örnektir.
İleri derecede madde kaybı bulunan bir dişin restorasyonu veya uygun desteklerin bulunduğu belirli diş eksikliklerinin tamamlanması için sabit protez seçenekleri değerlendirilebilir.
Ancak her diş veya her diş eksikliği sabit protez için aynı uygunluğa sahip değildir. Destek alınacak dişlerin ve çevre dokuların durumu planlama sırasında değerlendirilmelidir.
Hareketli Protez Hangi Durumlarda Kullanılabilir?
Hareketli protez, kullanıcının ağızdan çıkarıp yeniden takabildiği protez türüdür.
Ağızda bazı doğal dişlerin bulunduğu durumlarda bölümlü protezler; tüm dişlerin eksik olduğu durumlarda ise tam protezler değerlendirilebilir.
Hareketli protez kararı yalnızca “çok diş eksik” olduğu için otomatik verilmez. Kalan dişler, destek dokuları ve farklı sabit seçeneklerin uygulanabilirliği de değerlendirilir.
Protez hazırlandıktan sonra kullanım ve temizliğin düzenli biçimde sürdürülebilmesi önemlidir.
Köprü Diş Nasıl Desteklenir?
Köprü diş, bir veya birden fazla eksik dişin oluşturduğu boşluğun uygun desteklerden yararlanılarak tamamlanmasına yönelik sabit protetik seçenektir.
Geleneksel diş destekli köprülerde eksik bölgenin çevresindeki uygun doğal dişlerden destek alınabilir.
Bu nedenle köprü kararı verilirken yalnızca boşluğun büyüklüğü değil, destek olarak düşünülen dişlerin yapısı ve çevre dokuları da önemlidir.
Her eksik diş bölgesinde köprü uygulanmasının uygun olduğu söylenemez.
İmplant Üstü Protez Sabit mi Hareketli mi Olabilir?
Evet. İmplant üstü protezler klinik plana göre sabit veya kullanıcı tarafından çıkarılabilir biçimde tasarlanabilir.
İmplantlar bu protezlerin destek yapılarından biri olarak görev yapar.
İmplant üstü protezin tasarımında:
- mevcut implant sayısı ve konumu,
- implantların çevresindeki dokular,
- diş eksikliğinin kapsamı,
- çeneler arası ilişki,
- protezin temizlenebilirliği
gibi faktörler dikkate alınabilir.
Bu nedenle “implant üstü” ifadesi tek bir protez tipini tanımlamaz.
Köprü, Hareketli Protez ve İmplant Üstü Protez Arasındaki Temel Farklar
Bu seçenekler arasındaki en temel farklardan biri protezin nereden destek aldığı ve kullanıcı tarafından çıkarılıp çıkarılamadığıdır.
| Protez seçeneği | Temel yapı |
|---|---|
| Sabit/köprü protezi | Uygun doğal dişlerden veya ilgili desteklerden yararlanılarak sabitlenebilir |
| Hareketli protez | Doğal dişler ve/veya ağız içindeki destek dokularından yararlanabilir; kullanıcı çıkarıp takabilir |
| İmplant üstü protez | İmplantlardan destek alır; sabit veya hareketli tasarlanabilir |
Bir seçeneğin diğerinden herkes için daha iyi olduğu söylenemez.
Uygunluk, kişinin mevcut ağız-diş durumu ve planlanan tedavinin gereksinimlerine göre belirlenir.
Protez Tedavisi Öncesinde Neler Değerlendirilir?
Protez hazırlanmasından önce proteze destek olacak ağız dokularının değerlendirilmesi önemlidir.
Muayenede:
- kalan dişlerin çürük veya yapısal durumu,
- diş eti ve çevre destek dokuları,
- eksik diş bölgeleri,
- kapanış ilişkileri,
- varsa implantların durumu,
- mevcut eski restorasyon veya protezler
incelenebilir.
Gerekli durumlarda radyografik görüntüleme de tedavi planlamasına eklenebilir.
Ağızda aktif çürük, periodontal problem veya başka bir tedavi gereksinimi bulunuyorsa protez aşamasından önce veya protetik planla birlikte ele alınması gerekebilir.
Protezlerin Bakımı ve Kontrolü Neden Önemlidir?
Protez yapılması ağız bakımının sona erdiği anlamına gelmez.
Sabit restorasyonlarda protezin çevresindeki doğal dişlerin, diş eti sınırlarının ve protez altına ulaşılması gereken alanların temizliği önemlidir.
Hareketli protezlerde ise hem protezin hem de ağız içinde temas ettiği dokuların düzenli temizliği sürdürülmelidir.
İmplant üstü protezlerde de implantların çevresindeki dokuların temizlenebilir olması ve önerilen bakımın devam etmesi gerekir.
Zaman içerisinde protezde hareket, kırılma, çiğneme ilişkisinde değişiklik, ağız dokularında hassasiyet veya temizlik güçlüğü gelişirse yeniden değerlendirme gerekebilir.
Kontrol sıklığı kullanılan protezin türüne ve kişinin ağız-diş durumuna göre planlanır.
Muayene ve Randevu Bilgileri
Eksik diş sayısı tek başına hangi protezin uygulanacağını belirlemez. Sabit, hareketli, köprü veya implant üstü protez seçenekleri; mevcut dişler, destek dokuları, ağız yapısı ve tedavi gereksinimleri birlikte değerlendirilerek planlanır.
Yükseltepe, Keçiören’de bulunan Lema Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği için muayene ve randevu bilgilerine ulaşabilirsiniz.
