Şeffaf plaklar yemek sırasında çıkarılmalıdır. Plak takılıyken temel içecek sade, serin veya oda sıcaklığındaki sudur. Çay, kahve ve diğer sıcak, şekerli, asitli veya renkli içeceklerde plak çıkarılmalıdır. Yemek veya içecek sonrasında dişler temizlenip plak yeniden takılır; günlük kullanım düzeni ise kişisel tedavi planına göre sürdürülür.
Şeffaf Plakla Yemek Yenir mi?
Hayır. Şeffaf plak kullanırken ana ve ara öğünlerde plak çıkarılmalıdır.
Plaklar dişlere kontrollü biçimde oturan ince ortodontik apareylerdir. Yemek sırasında oluşan çiğneme kuvvetleri, yiyeceklerin plak ile dişler arasına girmesi ve apareyin fiziksel olarak zarar görmesi istenmeyen durumlar oluşturabilir.
Bu nedenle yalnızca sert yiyeceklerde değil, yumuşak yiyecekler ve küçük atıştırmalıklarda da plağın çıkarılması temel kullanım kuralıdır.
Şeffaf plakların çıkarılabilir olması, tedavi sırasında belirli yiyeceklerin tamamen yasaklanması gerekmediği anlamına gelebilir. Ancak bu avantaj, yiyeceğin plak takılıyken tüketilebileceği anlamına gelmez.
Yemek tamamlandıktan sonra ağız bakımı yapılarak plak yeniden takılır.
Şeffaf Plakla Çay veya Kahve İçilir mi?
Şeffaf plak takılıyken çay veya kahve tüketilmemesi daha uygun bir yaklaşımdır.
Sıcak çay ve kahvede iki farklı konu söz konusudur. Birincisi içeceğin sıcaklığının termoplastik plak materyalini etkileyebilmesidir. İkincisi ise çay ve kahvenin şeffaf plakta renk değişikliğine yol açabilmesidir.
Bu nedenle içeceğin yalnızca soğuması bütün sorunu ortadan kaldırmaz.
Buzlu kahve veya soğuk çay sıcaklık açısından farklı olsa da renklenme oluşturabilir. İçecek şeker, şurup, süt veya asitli bileşenler içeriyorsa ağız hijyeni açısından ek değerlendirmeler de ortaya çıkar.
Pratik kural, çay ve kahve içerken plağı çıkarmaktır.
Sıcak İçecekler Şeffaf Plağı Neden Etkileyebilir?
Şeffaf ortodontik plaklar farklı termoplastik veya benzer polimer materyallerden üretilebilir.
Bu materyaller yüksek sıcaklıkla karşılaştığında fiziksel ve mekanik özellikleri değişebilir. Etkinin derecesi plağın materyaline ve üretim yöntemine göre farklılık gösterebilir.
Bu nedenle sıcak çay, kahve veya benzeri içecekleri plak ağızdayken tüketmek uygun değildir.
Amaç yalnızca plağın gözle görülür biçimde erimesini önlemek değildir. Küçük boyutsal veya mekanik değişiklikler bile plağın dişlere oturma biçimini ve planlanan ortodontik kuvvetleri etkileyebilir.
Bütün şeffaf plak sistemleri için geçerli tek bir “güvenli sıcaklık sınırı” vermek doğru değildir. Daha basit ve güvenli kural, sıcak içeceklerde plağı çıkarmaktır.
Şeffaf Plakla Su İçilebilir mi?
Sade, serin veya oda sıcaklığındaki su şeffaf plak takılıyken tüketilebilecek temel içecektir.
Su, çay veya kahve gibi renk verici bileşenler ve şekerli içeceklerdeki şeker yükü açısından farklıdır. Bu nedenle günlük kullanımda plağı her su içişinde çıkarmak gerekmez.
Ancak “su” ifadesini bütün şişelenmiş veya aromalı içeceklerle aynı anlamda kullanmamak gerekir.
Şeker, aroma, meyve asitleri veya başka katkılar içeren aromalı sular sade su olarak değerlendirilmemelidir. Benzer şekilde farklı gazlı veya asitli içecekleri de yalnızca renksiz oldukları için suyla eşdeğer kabul etmek doğru değildir.
Tedavide kullanılan plak sisteminin özel kullanım talimatı bulunuyorsa bu talimat önceliklidir.
Şekerli ve Asitli İçeceklerde Neden Plak Çıkarılmalı?
Şeffaf plak diş yüzeylerini büyük ölçüde örten bir apareydir.
Şekerli veya asitli bir içecek plak takılıyken tüketildiğinde sıvının bir bölümü plak ile diş yüzeyleri arasında kalabilir. Bu nedenle içeceği yalnızca kısa süre tüketmek veya sonrasında su içmek, plağı çıkarma kuralının yerine geçmez.
Gazlı içecekler, meyve suları, spor içecekleri ve şekerli hazır içecekler bu nedenle plak çıkarılarak tüketilmelidir.
Şekersiz olması da bir içeceği otomatik olarak plakla tüketilmeye uygun hâle getirmez. Asitlik ve renklenme gibi başka özellikler bulunabilir.
En kolay günlük kural, plak ağızdayken sade suyla sınırlı kalmaktır.
Pipet Kullanmak Yeterli Olur mu?
Hayır. Pipet kullanmak plağı çıkarmanın güvenilir bir alternatifi değildir.
Pipet, içeceğin ağız içerisindeki akışını değiştirebilir ancak sıvının dişler ve şeffaf plakla temasını tamamen engellemez.
Bu nedenle “kahveyi pipetle içersem plak takılı kalabilir” şeklinde genel bir kullanım kuralı oluşturmak doğru değildir.
Çay, kahve, meyve suyu veya diğer su dışı içecekler tüketilecekse plak çıkarılmalıdır.
Yemekten Sonra Plak Ne Zaman Yeniden Takılmalı?
Yemek sonrasında plağın yeniden takılmasından önce dişlerin temizlenmesi önemlidir.
Dişlerin üzerinde yiyecek artıkları ve plak bulunurken şeffaf plağın yeniden takılması bu birikimlerin diş yüzeyleri ile aparey arasında kalmasına neden olabilir.
Bu nedenle yemek sonrasında dişler fırçalanmalı ve kişinin ağız bakım gereksinimine göre diş araları da temizlenmelidir.
Plak üzerinde yemek sırasında dışarıda kaldığı sürede birikim oluşmuşsa yeniden takılmadan önce uygun şekilde durulanmalı veya temizlenmelidir.
Aynı zamanda plakların yemek nedeniyle gereğinden uzun süre ağız dışında bırakılmaması gerekir. Günlük kullanım süresi ve plakların ne kadar süre takılması gerektiği kişisel ortodontik plan doğrultusunda sürdürülmelidir.
Plak Sıcak İçeceğe Maruz Kaldıysa Ne Yapılmalı?
Plağın yanlışlıkla sıcak çay, kahve veya başka bir sıcak sıvıya maruz kalması otomatik olarak kullanılamaz hâle geldiği anlamına gelmez.
Öncelikle plak sıcak kaynağından uzaklaştırılmalı ve serinlemesi beklenmelidir.
Plağın şeklinde gözle görülür değişiklik, kıvrılma veya farklı bir deformasyon varsa kullanıma devam etmeden önce değerlendirme alınması uygun olur.
Daha önce dişlere tam oturan plağın sıcaklık maruziyetinden sonra belirgin biçimde gevşemesi, bir bölgede oturmaması veya zorlanarak yerleşmesi de dikkate alınmalıdır.
Şekli değişmiş olabilecek plağı sıcak suyla yeniden biçimlendirmeye veya elle düzeltmeye çalışmak uygun değildir.
Şeffaf Plak Kullanımında Yemek ve İçecek Kuralları Nasıl Özetlenebilir?
| Durum | Temel kural |
|---|---|
| Yemek | Plağı çıkarın |
| Atıştırma | Plağı çıkarın |
| Sade ve serin/oda sıcaklığında su | Plak takılı kalabilir |
| Çay | Plağı çıkarın |
| Kahve | Plağı çıkarın |
| Sıcak içecek | Plağı çıkarın |
| Şekerli veya asitli içecek | Plağı çıkarın |
| Renkli içecek | Plağı çıkarın |
| Yemek sonrası | Dişleri temizleyip plağı yeniden takın |
| Günlük kullanım süresi | Kişisel tedavi planını izleyin |
Şeffaf plak kullanımında en pratik yaklaşım, “plak takılıyken ne tüketebilirim?” sorusunu sade su üzerinden düşünmektir. Yemek ve su dışındaki içeceklerde plağın çıkarılması; sonrasında dişlerin temizlenerek plağın yeniden takılması hem apareyin korunmasını hem de ağız hijyeninin sürdürülmesini kolaylaştırır.